ترکیبات مضر آرایشی

اگر همین حالا کیف لوازم آرایش خود را باز کنید و پشت محبوب‌ترین کرم مرطوب‌کننده یا رژلب خود را بخوانید، با لیستی طولانی از کلمات لاتین پیچیده مواجه می‌شوید که احتمالاً هیچ معنایی برایتان ندارند. اما واقعیت ترسناک این است که پوست شما به عنوان بزرگترین ارگان بدن، حدود ۶۰ درصد از موادی که روی آن قرار می‌دهید را جذب کرده و وارد جریان خون می‌کند. به عنوان یک پزشک، بارها شاهد بیمارانی بوده‌ام که با مشکلات هورمونی عجیب یا حساسیت‌های پوستی مقاوم به درمان مراجعه می‌کنند و ریشه مشکل، دقیقاً در میز توالت آن‌هاست.

در این مقاله مرجع، ما از کلی‌گویی‌های رایج فاصله می‌گیریم و با استناد به تحقیقات علمی و استانداردهای درماتولوژی، «لیست سیاه» ترکیباتی را بررسی می‌کنیم که باید مثل طاعون از آن‌ها دوری کنید. هدف ما ترساندن شما نیست، بلکه آگاه‌سازی شماست تا بتوانید بین یک محصول ایمن و یک کوکتل شیمیایی خطرناک، تفاوت قائل شوید.

لیست سیاه ترکیبات آرایشی؛ ۷ ماده سمی که باید بشناسید

قبل از اینکه وارد جزئیات علمی شویم، این لیست را به عنوان یک چک‌لیست اورژانسی در نظر بگیرید. اگر در حال خرید محصولی هستید و یکی از نام‌های زیر را در ۵ خط اول ترکیبات آن دیدید، آن را به قفسه برگردانید:

1. پارابن‌ها (Parabens): (متیل، پروپیل، بوتیل و اتیل پارابن) – مختل‌کننده هورمون‌ها.

2. فتالات‌ها (Phthalates): (معمولاً پنهان شده تحت عنوان “Fragrance” یا “Parfum”) – سم سیستم تولید مثل.

3. سولفات‌ها (SLS/SLES): (سدیم لوریل سولفات) – تخریب‌کننده سد دفاعی پوست.

4. فرمالدهیدها (Formaldehyde Releasers): (مانند DMDM Hydantoin) – سرطان‌زا.

5. تری‌کلوزان (Triclosan): آسیب‌رسان به تیروئید.

6. اکسی‌بنزون (Oxybenzone): در ضدآفتاب‌های شیمیایی – اختلال هورمونی.

7. سرب و فلزات سنگین: در رژلب‌ها و رنگ‌های تیره.

پارابن در لوازم آرایشی؛ قاتل خاموش تعادل هورمونی

پارابن‌ها رایج‌ترین مواد نگهدارنده در صنعت آرایشی هستند که برای جلوگیری از رشد باکتری و کپک استفاده می‌شوند. اما قیمت ارزان و کارایی بالای آن‌ها، به قیمت سلامتی شما تمام می‌شود.

چرا خطرناک است؟ مشکل اصلی پارابن‌ها، پدیده «تقلید هورمونی» (Hormonal Mimicry) است. ساختار شیمیایی پارابن‌ها شباهت عجیبی به هورمون استروژن بدن دارد. وقتی این ماده از طریق پوست جذب می‌شود، می‌تواند روی گیرنده سلول‌ها بنشیند و پیامی کاذب ارسال کند. تحقیقات متعددی نشان داده‌اند که تجمع پارابن‌ها در بافت سینه می‌تواند با افزایش ریسک سرطان‌های وابسته به هورمون مرتبط باشد.

اگرچه برخی تولیدکنندگان ادعا می‌کنند دوز پایین پارابن ایمن است، اما مسئله “اثر کوکتل” است؛ یعنی شما صبح شامپوی حاوی پارابن می‌زنید، سپس مرطوب‌کننده، بعد کرم پودر و در نهایت رژلب. مجموع این دوزهای کم در طول روز، به یک دوز خطرناک تبدیل می‌شود که می‌تواند باعث اختلالات هورمونی زنان و حتی ناباروری شود.

سولفات‌ها (SLS) و تخریب سد دفاعی پوست

اگر عاشق کفی هستید که شامپو یا شوینده صورتتان تولید می‌کند، باید بدانید که این کف حاصل کار سولفات‌هاست. سدیم لوریل سولفات (SLS) و سدیم لورت سولفات (SLES) سورفاکتانت‌هایی قوی هستند که چربی را در آب حل می‌کنند.

تفاوت حساسیت و سمیت: برخلاف شایعات اینترنتی، سولفات‌ها مستقیماً سرطان‌زا نیستند. مشکل آن‌ها قدرت پاک‌کنندگی بیش از حد خشن آن‌هاست. SLS نمی‌تواند تشخیص دهد که کدام چربی آلودگی است و کدام چربی، لیپیدهای ضروری و محافظ پوست شماست. این ماده با شستن لایه محافظ پوست (Skin Barrier)، باعث خشکی مزمن، خارش و التهاب می‌شود. برای کسانی که پوست خشک دارند یا از اگزما و درماتیت رنج می‌برند، استفاده از شوینده‌های سولفاته مثل سم است. پیشنهاد می‌شود حتماً به دنبال محصولاتی با برچسب “Sulfate-Free” باشید، به خصوص در روتین مراقبت از مو.

فتالات‌ها؛ خطری پنهان پشت کلمه “پرفیوم” (Parfum)

این یکی از بزرگترین حفره‌های قانونی در صنعت آرایشی است. طبق قوانین بین‌المللی و حتی قوانین غذا و داروی ایران، شرکت‌ها ملزم نیستند ترکیبات دقیق رایحه محصول خود را فاش کنند تا فرمول عطرشان لو نرود. آن‌ها مجازند تنها از کلمه “Fragrance” یا “Parfum” استفاده کنند.

راز کثیف: پشت همین یک کلمه، می‌تواند تا ۳۰۰۰ ماده شیمیایی مختلف پنهان شده باشد که خطرناک‌ترین آن‌ها «فتالات‌ها» هستند. فتالات‌ها موادی هستند که باعث ماندگاری بوی عطر می‌شوند و پلاستیک را نرم می‌کنند (مثلاً در لاک ناخن). این مواد “سم سیستم تولید مثل” شناخته می‌شوند و می‌توانند باعث بلوغ زودرس در دختران و کاهش اسپرم در مردان شوند. همچنین فتالات‌ها یکی از عوامل اصلی آلرژی‌های تنفسی و آسم هستند. اگر محصولی بوی تند و ماندگاری دارد و روی آن نوشته نشده “Fhthalate-Free”، بهتر است احتیاط کنید.

سرب در رژلب؛ افسانه یا واقعیت علمی؟

شاید شنیده باشید که رژلب‌ها سرب دارند و فکر کنید این یک شایعه است. اما متاسفانه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در گزارش‌های خود تایید کرده که در بیش از ۴۰۰ برند رژلب (حتی برندهای لوکس)، مقادیر قابل توجهی سرب یافت شده است.

سرب یک فلز سنگین و یک «نوروتوکسین» (سم عصبی) است. هیچ سطح ایمنی برای سرب در بدن وجود ندارد. سرب از طریق پوست جذب نمی‌شود، اما رژلب محصولی است که در طول روز بلعیده می‌شود. تجمع تدریجی سرب در بدن می‌تواند بر سیستم عصبی اثر بگذارد و به خصوص برای زنان باردار بسیار خطرناک است، زیرا سرب می‌تواند از جفت عبور کرده و به مغز جنین آسیب برساند. هنگام  مراقبت‌های دوران بارداری، استفاده از رژلب‌های طبیعی و بدون سرب (Lead-Free) یک ضرورت مطلق است.

نگهدارنده‌های آزادکننده فرمالدهید و ریسک سرطان

فرمالدهید گازی است که به عنوان سرطان‌زای گروه ۱ شناخته می‌شود. هیچ کارخانه‌ای مستقیماً فرمالدهید را در کرم صورت شما نمی‌ریزد، اما از مواد نگهدارنده‌ای استفاده می‌کنند که به مرور زمان و در داخل قوطی، فرمالدهید آزاد می‌کنند.

نام‌های زیر را به خاطر بسپارید و از آن‌ها دوری کنید:

• DMDM Hydantoin

• Imidazolidinyl Urea

• Diazolidinyl Urea

• Quaternium-15

این مواد علاوه بر ریسک سرطان‌زایی (در تماس طولانی مدت)، یکی از عوامل اصلی ریزش مو و حساسیت‌های شدید تماسی هستند.

چگونه مثل یک شیمیدان برچسب لوازم آرایشی را بخوانیم؟

دانستن نام این ترکیبات کافی نیست؛ شما باید بدانید کجا دنبال آن‌ها بگردید. لیست مواد تشکیل‌دهنده (Ingredients) در پشت محصولات، بر اساس قانون «نزولی بودن غلظت» نوشته می‌شود.

1. قانون یک‌سوم اول: ۵ تا ۷ ماده اول لیست، حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد حجم محصول را تشکیل می‌دهند. اگر مواد مضر یا بی‌کیفیت (مثل پارافین یا الکل دناتوره) را در این خطوط دیدید، محصول بی‌ارزش است.

2. نام‌های علمی (INCI): دنبال نام‌های تجاری نباشید. مثلاً به جای “ویتامین E” باید دنبال “Tocopherol” بگردید.

3. انتهای لیست: مواد حساسیت‌زا مثل عطرها و نگهدارنده‌ها معمولاً در انتهای لیست هستند، اما حتی مقادیر ناچیز آن‌ها نیز می‌تواند برای پوست‌های حساس دردسرساز باشد.

به عنوان یک پزشک، توصیه می‌کنم همیشه سلامت بلندمدت خود را فدای اثر آنی و قیمت ارزان نکنید. پوست شما لباسی است که تا آخر عمر بر تن دارید؛ با آن مهربان باشید.